Fara á forsíðu

Gamli Bær – Gisting

Golf

Náttúran

Páll Guðmundsson

Saga

Staðarkort

Sumarhús til leigu

Sundlaug

Tjaldstæði og smáhýsi

Um okkur

Veitingar

Verslun

Húsafell - Saga

Sálmaskáldið fræga, séra Hallgrímur Pétursson, var þá búinn að hvíla á annað hundrað ár í gröf sinni án þess að nokkurt minnismerki sæist á legstað hans.  Litu þá ýmsir málsmetandi menn í Reykjavík svo á, að lengur mætti eigi við svo búið standa.  Kemst það í framkvæmd að legsteinn yfir séra Hallgrím er pantaður hjá Jakob.  Var honum send löng grafskrift til að letra á steininn og leysti hann það svo af hendi að orð var á gert.


1814
Þorsteinn var yngstur barna þeirra Jakobs og Kristínar á Húsafelli og tók þar við búi að föður sínum látnum.  Hann var fæddur 20. Apríl 1814 og lést á Húsafelli 29. Sept. 1868.  Fyrri kona hans var Björg Einarsdóttir frá Munaðarnesi, en hún lést af barnsförum.  Síðari kona Þorsteins var Ingibjörg Jónsdóttir frá Deildartungu og eignuðust þau 12 börn.  Yngstur þeirra var Kristleifur fræðimaður á Stóra-Kroppi og skrifaði hann margt um bersku sína á Húsafelli.  Hér á eftir fara nokkur brot.
                       
Frá ungdómsárum stundaði faðir minn legsteinasmíð með föður sínum.  Varð hann snemma jafnoki föður síns í þeirri grein.  Smíðaði hann fleiri og færri legsteina á hverju ári og var á flesta þeirra letrað langt mál um þá, er undir leiðunum hvíldu. – Frá því ég man fyrst til mín og til æviloka föður míns, stóð hann alla færa vetrardaga að legsteinasmíði, þegar hann var ekki að járnsmíði. – Nú munu þeir kirkjugarðar fáir í Borgarfjarðarhéraði, að ekki sé þar að finna legstein eftir föður minn eða afa.  Margir legsteinar frá þeirra hendi voru einnig fluttir í fjarlæg héruð.  Þó má enn sjá handaverk föður míns, sem standa óbreytt eftir meira en hundrað ár.  Það er Snorralaug í Reyholti. – Í tíð séra Vernharðs Þorkelssonar í Reykholti var Snorralaug aðeins samanhruninn forarpollur.  Leitaði séra Vernharður þá til föður míns um aðstoð til að endurnýja þessar einu minjar, sem í Reykholti voru um Snorra Sturluson.
Tók faðir minn að sér að hlaða alla laugina upp úr tilhöggnu grjóti og líma það saman með kalki.  

Frá nítjándu öld.


 Jakob Blom Snorrason flutti frá Stóra-Kroppi árið 1811 að Húsafelli eftir að ekkja séra Jóns Grímssonar lést og kikjustaðurinn var lagður niður.  Jakob var fæddur á Stað í Aðalvík 21. Jan. 1756, en lést á Húsafelli 21.júlí 1839.  Kona hans var Kristín Guðmundsdóttir frá Leirvogstungu, fædd 1771, dáin 11. Júlí 1851.   Tólf börn þeirra, átta synir og fjórar dætur, komust til fullorðinsára.  Auk þess ólu þau upp þrjú fósturbörn.  Sýnist það ærið dagsverk, þegar á það er litið, hver aðstaða var til bjargræðisútvega á þeim þrengingatímum.  En þó varð allur þessi barnahópur gervilegt fólk og vel á sig komið, svo að orð var á gert.  Öll voru þessi tólf systkin hög og mikilvirk, þegar þau komust á legg.  Var því heimilsiðnaður á Húsafelli, bæði karla og kvenna, fjölbreyttur og með snilldarbrag.  Hver búshlutur var smíðaður heima og auk þess mikið selt af smíðum, sem Jakob kenndi líka sonum sínum að leysa af hendi, þegar þeir höfðu aldur til.  Guðmundur smíðaði rokka, Björn smíðaði gull og silfur, Eiríkur smíðaði drifna hellusöðla, Snorri batt inn bækur og Þorsteinn var með föður sínum bæði við legsteinasmíði og járnsmíðar.  Við jarðabótum og garðrækt var aftur á móti ekki mikið hreyft.  Jakob Snorrason var að upplagi óvenju vel gefinn maður, en bilaði á heyrn um tvítugsaldur.  Gat hann því síður notið sín á mannfundum.  Hann var prýðilegur skrifari og bókavinur mikill, smiður svo fjölhæfur, að fyrir þá list varð hann víðkunnur maður.  Í hinu víða gljúfragili, sem er lítinn spöl fyrir ofan bæinn á Húsafelli (Bæjargil).  Eru fáséðar grjóttegundir á tveim stöðum, rauð og blá að lit.  Úr þessu grjóti smíðaði Jakob Snorrason ýmsa hluti smá og stóra: steinker, nóstokka og margt fleira.  En sá smíðisgripur, sem merkastur hafði þá sést af þessari grjóttegund var legsteinn, sem Jakob Snorrason smíðaði á leiði föður síns.  Á þeim steini var löng grafskrift með snarhandar áletrun.  Allir, sem stein þennan sáu, dáðust að honum.   

Kindakjöt var þá nokkuð af skornum skammti eftir nýafstaðinn niðurskurð af völdum fjárkláðans, en á vetrum var rjúpa mikið skotin til matar.  Var hún talin bæði holl og saðsöm.  Á sumrum voru hvannarætur sóttar í Geitárgljúfur og borðaðar með nýju smjöri.  Þá voru líka ætissveppir teknir og steiktir í smjöri. Þessu var fylgt meira af gömlum vana frá neyðarárum en hér væri um búdrýgindi að ræða, sem miklu gæti munað.  En þessir réttir smökkuðust vel og voru ekki aðkeyptir.  Um nýtt fiskifang frá sjó gat aldrei verið að ræða eins og samgöngum var þá háttað.  Fæðan var því að miklu leyti söltuð, súrsuð, reykt eða hert.  Virtist það hafa góð áhrif bæði á munn og maga.  Meðan svo var högum háttað var tannverkur fágætur og botnlangabólga óþekkt.  Aukageta milli matmálstíma var talinn slæmur ávani og heilsupillir.  Fólkið átti að finna vel til svengdar og helst að éta ekki fyrr en við þriðju sultarkviðu.  Þetta var kenning alþýðunnar í ungdæmi mínu.  Þá var fólkinu ráðið til þess að klæðast í föt úr íslenskri ull frá hvirfli til ilja.  Þeim ráðum fylgdi móðir mín með okkur börnin og allt heimafólk sitt.  Þótt ég væri barn að aldri, er faðir minn dó, fór ég oft með honum, þegar hann vitjaði um kornmyllu sína, sem hann byggði við kaldavermislæk spölkorn utan við túnið.  Mylla þessi var vönduð að allri gerð, stórvirk og entist lengi.  Ég man hversu forviða ég varð, þegar ég leit þetta smíð í fyrsta sinn, að vatnið, sem beljaði fram undir fjalagólfi myllunnar, skyldi láta hjól uppi í mæni hennar fara að snúast, svo fór kvörnin sjálf af stað án þess að nokkur mannshönd hrærði við henni.  Myllan skammtaði kornið í kvarnaaugað og skilaði aftur méli í poka, sem hengdur var neðan í kvarnarstokkinn.  Þetta mun hafa verið fyrsta vatnsmylla, sem byggð var í Borgarfirði og þótti á þeim árum þarfaþing.  Mátti segja svo að myllan væri í gagni dag og nótt frá því að bændur voru búnir að draga að sér korn á vorin og fram á haust.  Þótti bændum góð skipti að fá malaðar eina eða tvær korntunnur og vinna það af sér meðan kornið var malað.

Stendur sú hleðsla enn óhögguð með öllu.. – Matthías Þórðarson þjóðminjavörður flutti erindi við Snorralaug á Snorrahátíðinni 20. Júlí 1947.  Gat hann þess í ræðu sinni, að það hefði verið bóndinn Þorsteinn Jakobsson á Húsafelli, sem endurreisti þessa fornfrægu laug fyrir því nær níutíu árum.  Stæðu handaverk hans þar að öllu óhögguð. Bærinn, sem ég lifði í til fjórtán ára aldurs, var byggður af Jakob afa mínum árið 1815.  Stóð sá bær í sextíu ár. Var hann með þiljaðri stofu í öðrum enda undir lofti, en að öðru leyti óþiljaður niðri.  Allir veggir voru hlaðnir að innanverðu úr völdu hellugrjóti og flatreft yfir göng með hellum bæði í baðstofu og eldhús.  Bæjardyr voru eftir hætti þeirrar tíðar kallaðar bæði háar og víðar, með lofti yfir og gólfið úr hellugrjóti.  Innst í þeim var skilrúm úr tilhöggnum hellum, grænum og rauðum.  Voru jafn margar hellur af hvorri tegund og allar jafn stórar, bæði að þykkt og ummáli.  Leit því þilið út eins og taflborð, sem reist er á rönd.  Hellurnar voru lagðar í bláan deiglumó.  Var þilið bæði loftþétt og vel skorðað.  Vakti þessi smíði athygli gesta og þótti fáséð.  Þá voru líka tvö steinker í bæjardyrunum, höggvin úr rauðum steini.  Var annað kerið eins og kassi í lögun, en hitt sem tunna.  Í þeim var ljósmaturinn geymdur.  Þannig voru allir búshlutir talandi vottur um þá nauðsyn að bjargast við þau efni, sem voru heimafengin, bæði steina, horn og birkivið.  Ég var á 8. ári, þegar faðir minn dó, en þó eru ýmsar sælustu berskuminningar mínar tengdar við hann.  Hann var gleðimaður og þjóðhagasmiður og blés ég oft hjá honum, er hann stóð í smiðju sinni og smíðaði ljái, ístöð og margt fleira.  En oft var hann líka að smíða legsteina, sem pantaðir voru hjá honum úr ýmsum áttum og einnig smíðaði hann mikið af kvörnum úr hraungrjóti, sem sótt var í Geitland.  Ekkert heimili gat verið kvarnarlaust, því að kaup á rúgmjöli voru þá talin fásinna, en hveiti vissu víst fáir að til væri.  Þá var hann líka oft við kolagerð í skógi, því að allt járn smíðaði hann við viðarkol. 
Fæðið var auk nýmjólkur glóðarbakað brauð úr heimamöluðum rúgi með nógu smjöri til viðbits, fjallagrös í mjólk og skyrhræringur, ennfremur góður harðfiskur, þegar tennur voru komnar til þess að tyggja með.